Gần hai năm sống giữa lòng hòn đảo Madagascar, nơi xa lạ và khắc nghiệt, nhưng đã để lại trong tôi những dấu ấn không thể phai. Nếu ai đó hỏi tôi rằng tôi học được gì từ nơi ấy, tôi sẽ trả lời rằng: tôi đã học được bài học về sức mạnh tinh thần, về lòng kiên cường và sức sống mãnh liệt của con người trước những gian nan tưởng chừng không thể vượt qua. Madagascar không chỉ là một vùng đất, mà còn là một người thầy, dạy tôi biết cách nhìn lại chính mình, biết trân trọng những điều giản dị, và hơn hết, biết yêu thương và hy vọng giữa những thiếu thốn.
Khi mới đặt chân đến Madagascar, điều đầu tiên khiến tôi choáng ngợp chính là sự tương phản kỳ lạ nơi đây: thiên nhiên hùng vĩ mà hoang dã, đất đỏ khô cằn nhưng lại ẩn chứa sức sống bền bỉ. Con người nơi đây sống trong những ngôi nhà tranh nền đất nhỏ bé, đơn sơ, không điện, không nước sạch, nhưng ánh mắt họ lại sáng lên một cách kỳ diệu — ánh sáng của niềm tin, của nghị lực phi thường đã được tôi luyện qua thời gian.
Ban đầu, tôi cảm thấy xa lạ và khó thích nghi. Mọi thứ đều khác — từ ngôn ngữ, thức ăn cho đến nhịp sống. Thế nhưng, chính trong những ngày đầu bỡ ngỡ ấy, tôi đã được những người dân Madagascar đón nhận bằng tấm lòng chân thành. Họ không có vật chất để chia sẻ, nhưng họ chia cho tôi nụ cười, sự chỉ dẫn, và cả sự ấm áp trong ánh mắt. Từ họ, tôi hiểu rằng sự giàu có không nằm ở những gì ta nắm giữ, mà ở cách ta cho đi.
Tôi nhớ mãi hình ảnh những người phụ nữ Madagascar gánh nước đi hàng cây số mỗi ngày, đôi vai nhỏ bé oằn xuống dưới sức nặng của những can nước lớn. Họ không than vãn, không phàn nàn, chỉ cười khi nhìn thấy tôi lúng túng với chiếc xô quá đầy. Một nụ cười nhẹ, nhưng ẩn chứa trong đó là cả một thế giới của kiên nhẫn và chịu đựng. Người đàn ông Madagascar cũng vậy: dáng vẻ gầy gò, đôi bàn tay chai sạn luôn miệt mài cuốc đất, gieo hạt trên những cánh đồng khô cằn. Những đôi chân đen bóng và dày thêm vài phân vì không dép, nhưng vẫn bước đi khắp mọi nẻo đường. Họ như những bông hoa nhỏ mọc giữa sa mạc, không cần đất tốt, chỉ cần ánh sáng và hy vọng để sống.
Điều khiến tôi xúc động nhất khi sống tại Madagascar là cách họ tin vào sự sống, tin vào tương lai, dù cuộc sống luôn bị vây quanh bởi khó khăn. Có những ngày bão lớn kéo đến, nhà cửa đổ nát, ruộng đồng tan hoang, nhưng chỉ vài hôm sau, tôi lại thấy họ cùng nhau dựng lại mái nhà, trồng lại cây cối. Dù có phàn nàn, nhưng không ai buông xuôi. Tinh thần ấy giống như hình ảnh cây khô bị đốt cháy nhiều lần nhưng không chết — chỉ càng bén rễ sâu hơn, thân càng cứng cáp và mạnh mẽ hơn. Và khi mùa mưa tới, cây khô lại đâm chồi nảy lộc, rồi to lớn thêm. Tôi nhận ra rằng, con người chỉ thật sự kiên cường khi họ biết biến nỗi đau thành sức mạnh — và đó chính là điều người Madagascar làm mỗi ngày.
Madagascar không chỉ có những thử thách vật chất, mà còn có một kho tàng tinh thần vô cùng phong phú. Tôi đã tham dự nhiều lễ hội truyền thống, nơi mọi người hát, nhảy múa, cầu nguyện và tưởng nhớ tổ tiên. Âm nhạc của họ không cầu kỳ — chỉ có trống, đàn ống và tiếng hát mộc mạc, nhưng lại vang lên đầy sức sống. Mỗi điệu nhảy như chứa đựng niềm vui, hạnh phúc và niềm tin vượt lên số phận. Đặc biệt, trong những điệu nhảy ấy, tôi cảm nhận được sự tự do và hòa vào thiên nhiên một cách đến kỳ lạ.
Sống giữa một nơi thiếu thốn vật chất, tôi dần học được cách sống chậm lại và cảm nhận trọn vẹn từng điều nhỏ bé. Nhìn bữa ăn của họ chỉ có cơm và rau, hay đậu với cơm; những em bé mặc chiếc áo cũ đã sờn; hay dù ở trong một căn nhà nhỏ, nhưng họ luôn nở nụ cười trên môi — tôi nhận ra rằng hạnh phúc không nằm ở sự đầy đủ, mà nằm ở sự giản dị, đơn sơ và hy vọng.
Khi tôi đến Madagascar, tôi mang theo trong mình nhiều lo lắng, hoang mang về con đường ơn gọi truyền giáo mà mình đã chọn. Có lúc tôi tự hỏi liệu mình có đủ mạnh mẽ để tiếp tục không? Nhưng chính nhờ chứng kiến sức sống mãnh liệt của người dân nơi đây, tôi học được rằng: kiên cường không phải là không sợ hãi, mà là dám bước đi dù sợ hãi vẫn còn đó. Madagascar đã dạy tôi nhìn thấy vẻ đẹp trong nghịch cảnh, tìm thấy hy vọng trong thiếu thốn, và nhận ra rằng mọi thử thách đều có thể trở thành ân huệ nếu ta biết đón nhận bằng trái tim kiên vững.
Giờ đây, khi rời xa Madagascar, tôi vẫn mang theo trong tim hình ảnh của những khuôn mặt rám nắng, những đôi bàn tay chai sạn, và những nụ cười không bao giờ tắt. Tôi nhớ những buổi chiều vàng, trẻ con chạy đùa trên những con đường quê, tiếng cười vang xa như một bản nhạc của sự sống. Tôi nhớ ánh trăng soi trên mái nhà đất, nơi tôi ngồi nghe họ kể chuyện cuộc đời của tổ tiên mình với ánh mắt đầy tự hào. Madagascar đã dạy tôi rằng: sức mạnh thật sự của con người không nằm ở cơ bắp, của cải hay địa vị, mà nằm ở khả năng đứng dậy sau khi ngã, biết yêu thương dù từng tổn thương, và biết hy vọng dù bóng tối còn dày đặc.
Tôi rời hòn đảo ấy với trái tim đầy biết ơn. Biết ơn vì đã được sống giữa những con người phi thường trong sự giản dị. Biết ơn vì đã học được cách nhìn cuộc sống bằng đôi mắt của lòng trắc ẩn. Và biết ơn vì Madagascar đã khơi lại trong tôi ngọn lửa của ơn gọi truyền giáo — ngọn lửa của lòng tin và tình yêu bất diệt.
Nếu bạn hỏi tôi rằng Madagascar có gì đáng để đến, tôi sẽ không chỉ nói về cảnh đẹp hay văn hóa, mà tôi sẽ nói: hãy đến để gặp những con người, những tâm hồn biết mỉm cười trong bão tố, biết hy vọng trong nghèo khó, và biết sống với trọn vẹn trái tim mình.
Tu sĩ Carôlô Lê Văn Toàn, SVD
