Lm. Phêrô Đỗ Cao Cương, SVD
(Tôi đã học, tôi nhớ lại, tôi suy tư, tôi sống và tôi viết lại. Vì tôi đã là một tu sĩ khấn 5 năm trong Dòng Thánh Giuse, trước khi cả Dòng Thánh Giuse nhập vào Dòng Ngôi Lời)
Năm 2026 đánh dấu một cột mốc đặc biệt trong Tỉnh dòng Ngôi Lời Việt Nam, kỷ niệm 100 năm thành lập Dòng Thánh Giuse (1926–2026) do Đức cha Jean Sion, MEP, sáng lập. Đây là dịp để nhìn lại hành trình một thế kỷ với tâm tình tạ ơn Thiên Chúa và tri ân vị mục tử đã dành trọn cuộc đời cho công cuộc truyền giáo trên quê hương Việt Nam. Hơn cả việc ghi nhớ một biến cố lịch sử, ngày kỷ niệm này mời gọi chúng ta trở về với nguồn cảm hứng đã làm nên hội dòng: tình yêu đối với Thiên Chúa và thao thức đem Tin Mừng đến cho mọi người. Dù Dòng Thánh Giuse đã hợp nhất với Dòng Ngôi Lời từ năm 1998, đặc sủng truyền giáo mà Đức cha Jean Sion khơi dậy vẫn tiếp tục sống động trong đời sống và sứ vụ của các tu sĩ Ngôi Lời hôm nay. Vì thế, nhìn lại giấc mơ “Thiên Chúa và các linh hồn” cũng là dịp để mỗi người khám phá ý nghĩa của ơn gọi truyền giáo và canh tân lòng nhiệt thành phục vụ Tin Mừng trong bối cảnh của Giáo Hội và thế giới hôm nay.
- “Cha đã yêu con bằng mối tình muôn thuở” – khởi đầu của một ơn gọi truyền giáo
Lời ngôn sứ Giêrêmia: “Cha đã yêu con bằng mối tình muôn thuở” (Gr 31,3) soi sáng cách đặc biệt cuộc đời của cha Jean Sion, MEP, vị thừa sai của Hội Thừa Sai Paris, sau này là Giám mục và là Đấng sáng lập Dòng Thánh Giuse. Cuộc đời truyền giáo của ngài được khởi nguồn từ kinh nghiệm gặp gỡ một Thiên Chúa giàu lòng yêu thương. Chính kinh nghiệm ấy đã trở thành sức mạnh nâng đỡ ngài trên mọi nẻo đường sứ vụ. Được tình yêu Thiên Chúa chinh phục, ngài đã rời quê hương, vượt biển đến Việt Nam, sẵn sàng đón nhận những gian nan của đời truyền giáo, từ bệnh tật, thiếu thốn đến những cô đơn và thử thách nơi vùng đất xa lạ.
Đối với Đức cha Jean Sion, truyền giáo trước hết là giúp con người nhận ra và đón nhận tình yêu của Thiên Chúa. Ngài xác tín rằng khi trái tim con người được chạm đến bởi tình yêu ấy, Tin Mừng sẽ bén rễ và sinh hoa trái. Từ xác tín đó, ngài đã dành trọn cuộc đời để phục vụ Giáo Hội Việt Nam với tất cả lòng quảng đại của một người mục tử. Tình yêu Thiên Chúa đã biến vị linh mục trẻ người Pháp thành người cha gần gũi của biết bao tín hữu Việt Nam. Cũng từ nguồn mạch ấy, năm 1926, Dòng Thánh Giuse được khai sinh để tiếp tục sứ mạng loan báo Tin Mừng và đào tạo những người tận hiến sẵn sàng hiến dâng cuộc đời cho Thiên Chúa và cho con người.
- “Thiên Chúa và các linh hồn” – bốn chữ làm nên cả cuộc đời
Có lẽ không có lời nào diễn tả rõ lý tưởng sống của cha Jean Sion hơn bốn chữ “Thiên Chúa và các linh hồn” (Dieu et les âmes). Trong lá thư gửi cho các tu sĩ Dòng Thánh Giuse năm 1936, ngài viết: “Con thân mến, khi cha còn là học sinh, cha thường viết trên đầu bài làm dòng chữ sau đây: ‘Thiên Chúa và các linh hồn’. Bốn chữ đó đã nâng đỡ cha suốt bảy năm nghĩa vụ quân sự và đã đưa cha vượt biển hai lần. Hôm nay cha vui sướng thấy con cũng chia sẻ lý tưởng tông đồ truyền giáo ấy với cha. Chắc Thiên Chúa được yêu mến hơn, và nhiều linh hồn sẽ được cứu rỗi hơn nhờ cha con ta vậy” (Echo du Couvent, tháng 9 năm 1936).
Bốn chữ ngắn gọn ấy đã theo ngài suốt cuộc đời và trở thành kim chỉ nam cho mọi chọn lựa. Trước hết là Thiên Chúa. Ngài luôn hướng về Thiên Chúa như cùng đích của đời mình và của mọi công việc truyền giáo. Từ tình yêu dành cho Thiên Chúa, trái tim ngài mở rộng để đón lấy các linh hồn, nghĩa là mọi người đang cần được nghe Tin Mừng và cảm nhận lòng thương xót của Chúa. Hai thực tại ấy gắn liền với nhau trong đời sống của Đức cha Jean Sion. Càng yêu mến Thiên Chúa, ngài càng thao thức trước vận mệnh của con người; càng gần gũi con người, ngài càng mong họ được gặp gỡ Thiên Chúa. Chính sự kết hợp ấy đã tạo nên sức sống cho linh đạo truyền giáo của ngài.
- Ước mơ năm 1926 – khai sinh một dòng tu để phục vụ sứ mạng truyền giáo tại Việt Nam
Năm 1926, trong bối cảnh Giáo Hội Việt Nam còn nhiều thiếu thốn về nhân sự và phương tiện, cha Jean Sion đã thành lập Dòng Thánh Giuse. Quyết định ấy xuất phát từ thao thức đối với tương lai của Giáo Hội và sứ mạng loan báo Tin Mừng. Ngài nhận thấy cánh đồng truyền giáo rất rộng lớn, trong khi số người dấn thân còn quá ít. Vì thế, việc đào tạo những người trẻ Việt Nam sống đời thánh hiến và quảng đại lên đường phục vụ trở thành một ưu tiên của ngài.
Một trăm năm nhìn lại, chúng ta thấy hạt giống được gieo năm ấy đã âm thầm lớn lên và sinh nhiều hoa trái. Dòng Thánh Giuse đã góp phần đào tạo nhiều tu sĩ, linh mục và những người tận hiến phục vụ Giáo Hội bằng đời sống cầu nguyện, lao động và tinh thần hy sinh. Điều đáng quý nhất mà Đức cha Jean Sion để lại chính là ngọn lửa truyền giáo luôn hướng về Thiên Chúa và về con người. Kỷ niệm một trăm năm thành lập Dòng Thánh Giuse cũng là dịp trở về với nguồn cảm hứng ban đầu ấy, để mỗi người tự hỏi mình đang tiếp nối ước mơ của vị sáng lập như thế nào trong hoàn cảnh hôm nay. Mặc dầu Dòng Thánh Giuse không còn nữa, nhưng công việc truyền giáo vẫn tiếp diễn qua những hoạt động của các nhà truyền giáo Dòng Ngôi Lời.
- Một hạt lúa gieo vào lòng đất – sự hợp nhất với Dòng Ngôi Lời
Lịch sử Dòng Thánh Giuse bước sang một giai đoạn mới khi hội dòng được sát nhập với Dòng Ngôi Lời (SVD) vào năm 1998. Dưới ánh sáng đức tin, biến cố này có thể được nhìn như sự tiếp nối của một đặc sủng truyền giáo đã được Chúa Thánh Thần khơi lên từ những ngày đầu. Hình ảnh hạt lúa mà Đức Giêsu dùng trong Tin Mừng vẫn mang ý nghĩa sâu sắc: “Nếu hạt lúa gieo vào lòng đất mà không chết đi, thì nó vẫn trơ trọi một mình; còn nếu chết đi, nó mới sinh nhiều bông hạt” (Ga 12,24).
Đặc sủng của Đức cha Jean Sion tiếp tục sống trong gia đình truyền giáo Ngôi Lời. Thao thức “Thiên Chúa và các linh hồn” gặp gỡ linh đạo của Thánh Arnold Janssen, Đấng đã dành trọn đời mình để loan báo Ngôi Lời nhập thể cho muôn dân. Hai truyền thống cùng gặp nhau ở một điểm chung: đưa con người đến với Đức Kitô và làm cho Tin Mừng hiện diện giữa lòng thế giới. Vì thế, điều được lưu truyền qua các thế hệ không nằm ở tên gọi của một hội dòng, nhưng ở ngọn lửa truyền giáo vẫn luôn được gìn giữ và trao lại.
- Tinh thần Jean Sion vẫn đang sống nơi các tu sĩ truyền giáo Ngôi Lời
Hôm nay, các tu sĩ Dòng Ngôi Lời tiếp tục dấn thân trên nhiều cánh đồng truyền giáo: loan báo Tin Mừng, đào tạo, nghiên cứu, truyền thông, đối thoại liên tôn, chăm sóc người nghèo, hiện diện giữa những vùng ngoại biên của xã hội bảo vệ toàn vẹn tạo vật và phát triển con người. Mỗi lãnh vực đều phản ánh thao thức đem Đức Kitô đến với con người và đưa con người đến gần Thiên Chúa hơn. Tinh thần ấy rất gần với ước mơ của Đức cha Jean Sion. Ngài mong Thiên Chúa được yêu mến hơn và con người được gặp gỡ Đức Kitô. Thánh Arnold Janssen cũng dành trọn đời để phục vụ sứ mạng loan báo Ngôi Lời cho muôn dân. Hai linh đạo gặp nhau trong cùng một tình yêu đối với Giáo Hội và cùng một khát vọng truyền giáo. Vì thế, các tu sĩ Ngôi Lời hôm nay được mời gọi gìn giữ gia sản thiêng liêng ấy bằng chính đời sống của mình. Mỗi cộng đoàn, mỗi giáo điểm, mỗi lớp học hay sứ vụ đi đến vùng sâu vùng xa đều góp thêm một trang mới cho lịch sử truyền giáo mà các bậc tiền nhân đã khởi sự.
- “Thiên Chúa và các linh hồn” – lời mời gọi cho thế hệ hôm nay
Kỷ niệm một trăm năm thành lập Dòng Thánh Giuse là dịp để trở về với nguồn cảm hứng đã làm nên hội dòng. Khẩu hiệu “Thiên Chúa và các linh hồn” vẫn giữ nguyên giá trị trong bối cảnh hôm nay, khi con người đang đối diện với nhiều thách đố của chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng và sự thờ ơ đối với đời sống đức tin. Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần nhắc rằng Giáo Hội mang bản chất truyền giáo và mọi Kitô hữu đều được sai đi làm chứng cho Tin Mừng. Đức cha Jean Sion đã sống điều ấy bằng cả cuộc đời. Ngài luôn hướng về những người chưa biết Chúa và dành trọn tâm sức để xây dựng Nước Thiên Chúa. Tấm gương ấy vẫn đặt ra cho chúng ta nhiều câu hỏi: trái tim mình còn thao thức trước những người chưa gặp Đức Kitô hay không? Mình có đủ quảng đại để bước ra khỏi những giới hạn quen thuộc và đến với người khác bằng tình yêu của Tin Mừng hay không? Những câu hỏi ấy luôn cần được lặp lại trong đời sống của mỗi người môn đệ Đức Kitô.
- Ước mơ vẫn tiếp tục – từ Jean Sion đến chúng ta
Một trăm năm nhìn lại giúp chúng ta nhận ra dấu ấn của bàn tay Thiên Chúa trong lịch sử. Chính Người đã dẫn đưa cha Jean Sion từ nước Pháp đến Việt Nam, gieo vào lòng ngài thao thức “Thiên Chúa và các linh hồn”, làm nảy sinh Dòng Thánh Giuse và tiếp tục gìn giữ đặc sủng ấy trong gia đình truyền giáo Ngôi Lời. Hôm nay, trách nhiệm ấy được trao lại cho mỗi người chúng ta. Ký ức về Đức cha Jean Sion sẽ thực sự sống động khi được nối dài bằng những cuộc đời quảng đại dấn thân cho Tin Mừng. Nếu mỗi tu sĩ Ngôi Lời biết để mình được tình yêu Thiên Chúa hướng dẫn, biết yêu mến Chúa và yêu thương con người như vị sáng lập hằng mong ước, thì giấc mơ khởi đi từ năm 1926 vẫn sẽ tiếp tục lớn lên. Giấc mơ ấy sẽ hiện diện trong từng cộng đoàn, từng giáo xứ, từng miền truyền giáo và nơi những con người đang âm thầm phục vụ, để ngày càng có nhiều người nhận biết Thiên Chúa, yêu mến Người và đón nhận ơn cứu độ trong Đức Kitô.
Một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Đức cha Jean Sion gieo hạt giống đầu tiên của Dòng Thánh Giuse trên mảnh đất Việt Nam. Hạt giống ấy đã lớn lên, sinh nhiều hoa trái và tiếp tục được gìn giữ trong gia đình truyền giáo Ngôi Lời. Điều còn lại sau một trăm năm không chỉ là ký ức về một vị sáng lập hay những dấu ấn của một hội dòng, mà là ngọn lửa truyền giáo vẫn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Khẩu hiệu “Thiên Chúa và các linh hồn” vẫn vang vọng như một lời mời gọi mỗi người đặt Thiên Chúa làm trung tâm đời sống và quảng đại dấn thân vì phần rỗi con người. Ước mong rằng, trong sự hiệp thông với linh đạo của Đức cha Jean Sion và Thánh Arnold Janssen, các tu sĩ Ngôi Lời sẽ tiếp tục viết nên những trang mới của lịch sử truyền giáo, để Tin Mừng của Đức Kitô được loan báo đến mọi dân tộc và ngày càng có nhiều người nhận biết, yêu mến và bước theo Người.
