(NHẰM NGÀY CHÚA NHẬT III THƯỜNG NIÊN – 25.01.2026)
“Lời Đức Kitô cư ngụ giữa anh em” (Cl 3,16)
NỘI DUNG
NHỮNG ĐỀ XUẤT MỤC VỤ CHO CHÚA NHẬT LỜI CHÚA..
CHẦU THÁNH THỂ KẾT HỢP VỚI TÔN KÍNH THÁNH KINH..
MẪU CHUNG CHO CỬ HÀNH THÁNH THỂ..
|
KHUYẾN NGHỊ MỚI CỦA TỔNG TU NGHỊ XIX 2024 DÒNG SVD: 2.2.1 Khuyến nghị cử hành Chúa Nhật Lời Chúa một cách đặc biệt trong các cộng đoàn, cơ sở và giáo xứ dòng SVD. Vì lý do: ĐGH Phanxicô đã ấn định Chúa Nhật Thứ III Thường Niên là “Chúa Nhật cử hành, suy tư và phổ biến Lời Chúa”, qua Tông sắc Aperuit Illis, 30.09.2019. Khuyến nghị này nhằm nhấn mạnh việc cử hành đặc biệt này. |
DẪN NHẬP
(TGM. Rino Fisichella, Phó Tổng Trưởng Bộ Loan Báo Tin Mừng, Phòng phụ trách các vấn đề nền tảng về Loan báo Tin Mừng trên thế giới)
Câu Kinh Thánh được chọn để cử hành Chúa Nhật Lời Chúa lần thứ bảy được trích từ Thư của Thánh Phaolô gửi tín hữu Côlôxê: “Lời của Đức Kitô cư ngụ giữa anh em” (3,16). Điều chúng ta nhận được từ Thánh Tông đồ không chỉ là lời khuyên răn đơn thuần về đạo đức, mà là sự chỉ dẫn về một lối sống mới. Thánh Phaolô không đòi hỏi chúng ta chỉ nghe hay nghiên cứu Lời Chúa; ngài muốn Lời Chúa ngự trị, nghĩa là cư ngụ lâu dài, định hình tư tưởng, hướng dẫn ước muốn và làm cho chứng tá của các môn đệ trở nên đáng tin cậy. Lời Chúa vẫn là tiêu chuẩn chắc chắn mang lại sứ hợp nhất và làm cho đời sống cộng đồng Kitô giáo sinh hoa kết trái.
Sau Năm Thánh, khẩu hiệu này vẫn là một di sản quý giá đối với chúng ta: một lời mời gọi gửi đến toàn thể Giáo Hội để một lần nữa đặt Tin Mừng làm trung tâm, bởi vì mọi sự đổi mới đích thực đều được sinh ra từ việc vâng phục Lời Chúa. Chào đón Lời Chúa có nghĩa là cho phép Đấng không lừa dối đồng hành với mình, bởi vì Ngài là Đấng ban sự sống và niềm hy vọng. Để cho Lời Chúa ngự trị trong lòng, nghĩa là cho phép Chúa Kitô nói chuyện ngay cả ngày nay qua cuộc sống của chúng ta, để mỗi người có thể nhận ra sự hiện diện của Ngài, một sự hiện diện tiếp tục soi sáng hành trình lịch sử.
Mỗi Kitô hữu và mỗi cộng đoàn phải tái khám phá tầm quan trọng hàng đầu của Lời Chúa. Việc lắng nghe Lời Chúa một cách chân thành và sâu sắc là con đường thiết yếu để con người gặp gỡ Thiên Chúa. Khi dành chỗ cho Lời Chúa, mỗi người khám phá ra rằng Lời Chúa ngự trong lòng như một hạt giống, đến thời điểm thích hợp sẽ nảy mầm và đơm hoa kết trái. Thật vậy, tất cả chúng ta được mời gọi nuôi dưỡng mình bằng lương thực hằng ngày là Lời Chúa và rồi, loan báo Lời Chúa cho anh chị em mình, vì sự loan báo tuôn chảy từ sự dư dật trong lòng, theo lời Tin Mừng: “Lòng có đầy thì miệng mới nói ra” (Mt 12,34; Lc 6,45).
Điều đặc biệt có ý nghĩa là năm nay, là việc cử hành Chúa nhật Lời Chúa trùng với lễ Thánh Phaolô trở lại, ngày kết thúc Tuần lễ cầu nguyện cho sự hiệp nhất Kitô giáo. Lời Chúa Kitô phán với Phaolô trên đường đến Đamát đã chạm đến trái tim ông sâu sắc đến nỗi biến ông thành loan bào Tin Mừng vĩ đại nhất mà chúng ta biết đến. Ngày nay, trách nhiệm của chúng ta là đảm bảo rằng Lời ấy đến được tận cùng trái đất, để biến đổi đời sống của mọi dân tộc bằng cách hiện diện giữa chúng ta.
LỜI CHÚA: NGUỒN HY VỌNG
(Cha Dom Mauro-Giuseppe Lepori OCist, Tổng Viện Phụ Dòng Xitô)
Có lẽ người hiểu rõ nhất mối quan hệ giữa lời Chúa và hy vọng là một người ngoại đạo, viên đại đội trưởng Rôma, sau khi cầu xin Chúa Giêsu chữa lành người đầy tớ bị bệnh của mình, trước sự sẵn lòng ngay lập tức của Chúa, ông tuyên bố mình không xứng đáng để Chúa đến nhà và nói với Người rằng: “Xin Chúa chỉ phán một lời thì đầy tớ tôi sẽ được chữa lành” (Mt 8,8). Chỉ một lời của Chúa Kitô đã đủ để ông có một hy vọng chắc chắn vào sự cứu chữa mà Người đã thực hiện.
Đức tin giúp viên đại đội trưởng hiểu rằng điều khơi dậy hy vọng vào lời Chúa thực sự một lời của Chúa, lời mà Đấng tạo nên mọi vật đích thân giải quyết nhu cầu cứu thoát và sự sống đời đời của chúng ta. Phêrô cũng hiểu điều này vào thời điểm có thể là thời điểm tuyệt vọng vì mọi người đã từ bỏ Chúa và chỉ có một số ít môn đệ vụng về và bất an ở lại với Ngài, có thể đầu hàng Đấng phán ra với sự tin tưởng hoàn toàn không?
Điều này có thể xảy ra nếu lời Chúa chạm đến trái tim không phải như một lời hứa về điều gì đó mà là lời hứa về một ai đó, và về một người yêu cuộc sống của chúng ta bằng một tình yêu toàn năng, người có thể làm mọi thứ cho những ai yêu mến và tin cậy nơi Ngài.
Nhiều người đã từ bỏ Chúa Giêsu sau thông điệp về bánh sự sống trong hội đường ở Caphácnaum, nói rằng: “Lời dạy này khó nghe quá; ai có thể chấp nhận được?” (Ga 6,60). Tại sao lời của Chúa Giêsu lại là lý do khiến người ta bỏ đi trong khi đối với Phêrô và các môn đệ khác, đó là lý do duy nhất để ở lại với Ngài? Sự thật là những người trước đã nghe lời của Ngài bằng cách tách nó ra khỏi nguồn gốc của nó, chính là Chúa Kitô.
“Lạy Chúa, chúng con biết đến với ai? Chúa mới có lời ban sự sống đời đời” (Ga 6,68). Lời Chúa Giêsu vẫn còn đó đối với Phêrô và các bạn đồng hành như sợi chỉ hy vọng cuối cùng trong cuộc sống viên mãn mà họ chỉ có thể hy vọng từ Thiên Chúa.
Nhưng tại sao và làm thế nào hy vọng của Phêrô, giống như hy vọng của viên đại đội trưởng, lại bám chặt vào lời của Chúa Kitô? Điều gì mang lại cho lời Chúa sức mạnh này, sự vững chắc này để chúng ta có thể đầu hàng với toàn bộ sức nặng của cuộc sống mình trong nguy cơ trượt vào tuyệt vọng, cái chết, hư vô? Điều gì giúp những người nghe lời này nhận ra rằng ngược lại, chúng ta, Phêrô và các môn đệ, không thể tách rời bất kỳ lời nào của Chúa Giêsu khỏi sự hiện diện của Người, nghĩa là khỏi mối quan hệ của họ với Người, khỏi tình bạn của Người.
Lời Chúa có thể là nguồn hy vọng nếu đối với chúng ta, Thiên Chúa vẫn là nguồn gốc của chính lời Người. Chỉ khi chúng ta nghe lời từ tiếng nói của Ngôi Lời hiện tại, Đấng nhìn chúng ta bằng tình yêu, thì lời đó mới có thể nuôi dưỡng trong chúng ta một hy vọng không thể lay chuyển, bởi vì nó được xây dựng trên sự hiện diện không bao giờ thất bại. Lời Chúa là lời hứa mà không chỉ người hứa là người trung thành, mà còn được bao gồm trong chính lời hứa, vì Chúa Kitô đã hứa với chúng ta. “Và này, Ta ở cùng các ngươi mọi ngày cho đến tận thế.” (Mt 28:20). Lời cuối cùng của Chúa Giêsu, lời hứa cuối cùng trước khi Người thăng thiên là lời hứa của chính Người với cuộc sống của chúng ta, không chỉ vào lúc tận thế mà còn là mỗi ngày, mỗi khoảnh khắc trong cuộc sống của chúng ta.
Mối liên kết không thể xóa nhòa này của lời Chúa với sự hiện diện của Người, vô cùng sâu sắc từ thời điểm “Ngôi Lời đã trở nên xác phàm và ở giữa chúng ta” (Ga 1,14) cho đến khi Người chết trên thập giá vì chúng ta, là ý nghĩa và lời hứa của toàn bộ Cựu Ước. Giống như khi Tv 27 kêu lên với Chúa, “Nếu Chúa im lặng với con, con sẽ giống như những kẻ xuống mồ” (Tv 27,1). Con người có trong mình nhận thức sâu sắc, mang tính bản thể rằng nếu Thiên Chúa không nói với họ, nếu Thiên Chúa không tạo ra họ trong mọi khoảnh khắc bằng lời của Người, thì cái chết, sự tan biến của cuộc sống, là điều không thể tránh khỏi đối với họ, bởi vì Thiên Chúa tạo ra bằng cách nói mọi thứ trong Lời, qua đó mọi thứ hiện hữu (x. Ga 1,3).
Người ta có thể sống mà không lắng nghe Lời, Đấng tạo ra họ bằng tình yêu, nhưng theo cách này, họ trải nghiệm, giống như rất nhiều người ngày nay, một cuộc sống không nhất quán, một cuộc sống tan biến, thoát khỏi tay chúng ta, không thể nắm giữ nó. Thay vào đó, chúng ta được ban cho ân sủng để sống bằng cách lắng nghe, để sống sẵn sàng lắng nghe Chúa, Đấng luôn ở cửa tự do của chúng ta, gõ cửa và xin vào. Chúng ta được ban cho để sống trong tình bạn vô hạn bằng cách lắng nghe tiếng nói của Người, tiếng kêu gọi chúng ta hiệp thông với Người (x. Kh 3,20), do đó cho phép Chúa Thánh Thần tạo ra trong chúng ta và giữa chúng ta một cuộc sống mới, tràn đầy hy vọng, không phải ở một điều gì đó, mà ở Thiên Chúa, Đấng thực hiện lời hứa về sự hiện diện của Người ngay tại thời điểm lời Người diễn đạt.
NHỮNG ĐỀ XUẤT MỤC VỤ CHO CHÚA NHẬT LỜI CHÚA
Chuẩn Bị Chúa Nhật Lời Chúa
Để tích cực trải nghiệm Chúa Nhật Lời Chúa, điều quan trọng là phải chuẩn bị từ cấp độ tinh thần (cầu nguyện cá nhân và cộng đoàn) đến cấp độ thể lý (lên kế hoạch đầy đủ). Thật vậy, việc nuôi dưỡng cuộc gặp gỡ với Chúa trong Lời Chúa đòi hỏi sự chuẩn bị tinh thần đầy đủ, đòi hỏi sự cởi mở của trái tim đối với những người sẽ được công bố Lời Chúa. Theo đó, việc chuẩn bị lên kế hoạch sáng kiến này đòi hỏi phải bắt đầu bằng lời cầu nguyện cá nhân và cộng đoàn. Gợi ý:
- Một tuần trước Chúa Nhật Lời Chúa, hãy đưa một ý định dành riêng cho mục tiêu này vào lời cầu nguyện của các tín hữu.
- Dành thời gian Chầu Thánh Thể trong cộng đoàn, dành cho việc cử hành Chúa Nhật Lời Chúa.
- Có những khoảnh khắc Giáo lý Kinh thánh.
Sống Chúa Nhật Lời Chúa
Cử hành Thánh lễ Chúa Nhật này một cách long trọng, theo yêu cầu của Đức Giáo hoàng Phanxicô. Trên thực tế, nơi gặp gỡ thuận lợi nhất giữa cộng đoàn Kitô hữu và Lời Chúa là cử hành Thánh Thể. Tông thư Aperuit illis, số 3, phác thảo một số gợi ý:
- Điều quan trọng là bản văn thánh có thể được tôn vinh trong buổi cử hành Thánh Thể để giá trị chuẩn mực mà Lời Chúa sở hữu được làm sáng tỏ cho cộng đoàn.
- Đặc biệt vào Chúa Nhật này, sẽ rất hữu ích khi làm nổi bật việc công bố và điều chỉnh bài giảng để nhấn mạnh đến việc phục vụ Lời Chúa.
- Vào Chúa Nhật này, các Giám mục có thể cử hành nghi thức thành lập Thừa tác vụ Giáo lý viên và cũng là Thừa tác viên Đọc sách, để nhắc lại tầm quan trọng của việc công bố Lời Chúa trong phụng vụ.
- Các linh mục chánh xứ có thể tìm cách phân phát Kinh Thánh, hoặc một trong những cuốn sách của bộ Kinh Thánh, cho toàn thể cộng đoàn để nêu bật tầm quan trọng của việc tiếp tục đọc, đào sâu và cầu nguyện hàng ngày bằng Kinh Thánh, đặc biệt nhấn mạnh đến Lectio divina.
- Đặc biệt tham chiếu đến sự hiệp nhất của các Kitô hữu trong Lời nguyện của các tín hữu, vì việc cử hành Chúa Nhật Lời Chúa thể hiện ý nghĩa đại kết.
Trong Suốt Năm
Điều quan trọng cần nhớ là việc thực hiện chương trình không phải là mục đích cuối cùng của Chúa Nhật này. Thay vào đó, chúng ta cần thúc đẩy cuộc gặp gỡ liên tục giữa cá nhân và cộng đoàn với Lời Chúa. Chúng ta biết rõ rằng lắng nghe, chia sẻ, sống và công bố Lời Chúa không phải là nhiệm vụ một ngày, mà là nhiệm vụ phải thực hiện trong suốt cuộc đời. Có thể hữu ích khi thúc đẩy nhiều sáng kiến Kinh Thánh khác nhau trong suốt cả năm và tạo cơ hội cho việc đào tạo liên tục các tín hữu.
Đào tạo cho Người đọc sách
Điều cần thiết là các cộng đoàn Giáo Hội tham gia đào tạo các tín hữu thực hiện nhiệm vụ của người đọc sách trong các Cử Hành Phụng vụ, để họ có thể trở thành những người công bố Lời Chúa thực sự với sự chuẩn bị đầy đủ, như thông lệ hiện nay đối với những người giúp lễ hoặc những thừa tác viên Rước lễ ngoại thường.
Mang Lời Chúa “trong túi”
Hãy rèn luyện thói quen luôn mang theo một cuốn Tin Mừng nhỏ trong túi xách hoặc balo để có thể đọc trong ngày. Có nhiều ấn bản khác nhau của Tân Ước hoặc Tin Mừng – những cuốn sách nhỏ gọn, dễ dàng bỏ vào túi xách hoặc balo và chúng ta luôn có thể mang theo bên mình.
Mang theo Lời Chúa trong điện thoại di động của bạn
Người ta có thể dễ dàng có Kinh Thánh trong điện thoại di động của mình để tham khảo bất cứ lúc nào. Có nhiều ứng dụng và trang web khác nhau bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau, không chỉ có Kinh Thánh mà còn có các bài đọc Thánh lễ hàng ngày, các trang để đọc hoặc nghe Lời Chúa, các trang có bình luận và suy ngẫm về cùng một điều. Người ta cũng có thể sử dụng chế độ thông báo như một lời nhắc nhở để có một khoảnh khắc mỗi ngày để gặp gỡ Lời Chúa để Lời Chúa đồng hành cùng chúng ta ở bất cứ nơi đâu.
Nhóm Kinh Thánh
Một nhóm có thể được tổ chức trong cộng đoàn giáo hội, hàng tuần hoặc hàng tháng, tổ chức các khoảnh khắc hình thành hoặc văn hóa để nghiên cứu sâu về Kinh Thánh và các khoảnh khắc Lectio divina cộng đoàn. Các cuộc họp nên được điều chỉnh theo đặc điểm của nhóm (nhóm tuổi, sự trưởng thành về mặt tâm linh, v.v.).
Kinh mân côi mang tính suy niệm
Một nguồn khác để cầu nguyện bằng Kinh Thánh là sự đa dạng của các lời cầu nguyện Công giáo truyền thống, chẳng hạn như Kinh Mân Côi. Đây là một lời cầu nguyện truyền giáo có định hướng Kitô học riêng biệt, được Thánh Gioan Phaolô II định nghĩa là “một bản tóm tắt của Tin Mừng”. Trên thực tế, nó có tính chất chiêm nghiệm về bản chất, vì nó dẫn chúng ta vào việc suy ngẫm các mầu nhiệm trong cuộc đời của Chúa, được đồng hành bởi người gần gũi nhất với Chúa. Để tạo nền tảng Kinh Thánh và chiều sâu hơn cho việc suy ngẫm, sẽ rất hữu ích nếu việc công bố mầu nhiệm được tiếp nối bằng việc công bố một đoạn Kinh Thánh tương ứng. Thật thích hợp khi sau khi công bố mầu nhiệm và công bố Lời, người ta nên dừng lại một khoảng thời gian thích hợp để chăm chú nhìn vào mầu nhiệm đã suy ngẫm, trước khi bắt đầu lời cầu nguyện bằng lời (xem Tông thư Rosarium Virginis Mariae, số 30-31).
CHẦU THÁNH THỂ KẾT HỢP VỚI TÔN KÍNH THÁNH KINH
Đặt Mình Thánh Chúa
Đây là một đề xuất sau này cần được cụ thể hóa và điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh văn hóa theo truyền thống địa phương.
Sau khi tập hợp các tín hữu và bắt đầu hát, linh mục tiến đến Nhà tạm, cầm Mình Thánh Chúa và đặt vào trong bình đựng Mình Thánh. Sau đó, quỳ gối, xông hương Mình Thánh Chúa.
CT./ Lạy Chúa, chúng con chiêm ngưỡng sự hiện diện thực sự của Chúa trong Mình Thánh Chúa này và cảm tạ Chúa đã gọi chúng con đến trước Chúa. Chúng con tụ họp lại với nhau, tin tưởng vào Chúa và Lời Chúa. Xin chuẩn bị tâm trí và trái tim chúng con để đón nhận những ân sủng mà Chúa đã chuẩn bị cho chúng con vào lúc này. Xin cho chúng con luôn nhận thức rằng chúng con đang ở trước Chúa và tình yêu vô hạn của Chúa. Xin mở tâm trí và ý chí của chúng con để đón nhận Lời Chúa và công bố Lời Chúa bằng cuộc sống của chúng con.
CT./ Lạy Bí tích cực thánh, lạy Bí tích Thiêng liêng.
CĐ./ Mọi lời ca ngợi và tạ ơn, xin dâng lên Chúa mọi lúc mọi nơi.
“Và Ngôi Lời đã trở nên xác phàm và sống giữa chúng ta, và chúng con đã được nhìn thấy vinh quang của Người, vinh quang của Người Con một đến từ Chúa Cha, đầy ân sủng và chân lý”. (Ga 1,14)
Lạy Cha, Kính mừng Maria, Sáng danh…
CT./ Lạy Bí tích cực thánh, lạy Bí tích Thiêng liêng.
CĐ./ Mọi lời ca ngợi và tạ ơn, xin dâng lên Chúa mọi lúc mọi nơi.
“Họ bảo nhau: ‘Dọc đường, khi Người nói chuyện với chúng ta và giải thích Kinh Thánh cho chúng ta, lòng chúng ta đã chẳng bừng cháy lên sao?’” (Lc 24,32)
Lạy Cha, Kính mừng Maria, Sáng danh…
CT./ Lạy Bí tích cực thánh, lạy Bí tích Thiêng liêng.
CĐ./ Mọi lời ca ngợi và tạ ơn, xin dâng lên Chúa mọi lúc mọi nơi.
“Vậy hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho họ nhân danh Cha, Con và Thánh Thần, dạy bảo họ tuân giữ mọi điều Thầy đã truyền cho anh em. Và hãy nhớ rằng: Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế” (Mt 28,19-20).
Lạy Cha, Kính Mừng, Sáng Danh…
L/ Chúng ta hãy lắng nghe và đón nhận Lời Chúa, luôn sống động và hữu hiệu. Xin cho Lời Chúa vang vọng trong chúng ta và soi sáng cuộc sống chúng ta.
Lời tung hô Tin Mừng
Alleluia, alleluia.
Lạy Chúa Giêsu, xin giúp chúng con hiểu Kinh Thánh; xin đốt cháy lòng chúng con khi Chúa nói với chúng con. (x. Lc 24,32)
Alleluia.
Trích Tin Mừng theo thánh Gioan (Ga 15,1-5.9-11)
1 Chính Ta là cây nho đích thật, và Cha Ta là người trồng nho. 2 Cành nào trong Ta không sinh hoa trái thì Ngài chặt đi; còn cành nào sinh hoa trái thì Ngài cắt tỉa để nó sinh hoa trái nhiều hơn. 3 Các con đã được thanh sạch nhờ lời Ta nói với các con. 4 Các con hãy ở lại trong Ta, như Ta ở lại trong các con. Như cành nho không thể tự mình sinh hoa trái nếu không ở lại trong cây nho, các con cũng vậy, nếu không ở lại trong Ta.
5 Chính Ta là cây nho, các con là cành. Ai ở lại trong Ta và Ta ở lại trong người ấy, người ấy sẽ sinh nhiều hoa trái, vì không có Ta thì các con không thể làm gì được.
9 Như Cha đã yêu mến Ta, Ta cũng đã yêu mến các con: Hãy ở lại trong tình yêu của Ta. 10 Nếu các con giữ các điều răn của Ta, các con sẽ ở lại trong tình yêu của Ta, cũng như chính Ta đã giữ các điều răn của Cha Ta và ở lại trong tình yêu của Ngài. 11 Ta nói với các con những điều đó, để niềm vui của Ta ở trong các con, và niềm vui của các con được trọn vẹn.
Đó là Lời Chúa.
Lạy Chúa Kitô ngợi khen Chúa
Gợi ý suy niệm:
L./ Là một phần của Chúa Nhật Lời Chúa, chúng ta cử hành giờ phút tôn thờ này, được câu Kinh Thánh này gợi hứng: “Lời của Đức Kitô cư ngụ giữa anh em” (Cl 3,16). Trước Chúa Giêsu trong Bí tích Thánh Thể, chúng ta suy niệm:
- Trong Chúa Giêsu, Thiên Chúa vô hình đã tỏ mình ra cho ta thấy được và nghe được. Biết bao lời nói và hành động của Chúa Giêsu mà các tông đồ đã được nghe và chứng kiến! Nhiều điều trong số đó đã được ghi lại trong các sách Tin Mừng, qua đó chúng ta có thể chiêm nghiệm Chúa Giêsu qua Lời Ngài. Chúa Giêsu tiếp tục nói với chúng ta và tiếp tục hiện diện trong cuộc sống của chúng ta.
(dành một phút để suy niệm sau mỗi phần)
- Chúa Giêsu đã chạm đến trái tim của nhiều người đã gặp gỡ Ngài trong Tin Mừng. Họ hiểu rằng việc có mối quan hệ bạn hữu với Chúa Giêsu bao gồm việc tin tưởng vào Lời Ngài, nhận biết rằng chỉ có Ngài mới có lời ban sự sống đời đời (xem Ga 6,68). “Chúa Kitô là ‘Tin Mừng vĩnh cửu’ (Kh 14,6); Ngài ‘vẫn là một, hôm qua cũng như hôm nay, và như vậy mãi đến muôn đời” (Hr 13,8), nhưng sự giàu có và vẻ đẹp của Ngài là vô tận. Ngài luôn trẻ trung và là nguồn mạch đổi mới không ngừng. Giáo hội không bao giờ ngừng kinh ngạc trước ‘chiều sâu của sự giàu có, khôn ngoan và tri thức của Thiên Chúa’ (Rm 11,33)” (Evangelii Gaudium, 11).
- “Hãy để Lời của Chúa Kitô ngự giữa anh em trong tất cả sự phong phú của nó” – đây là lời mời gọi mà chúng ta nhận được hôm nay từ Thánh Tông đồ Phaolô. Vào đầu triều đại giáo hoàng của mình, Đức Giáo hoàng Leo XIV đã mời gọi tất cả chúng ta: “Hãy nhìn đến Chúa Kitô! Hãy đến gần Ngài hơn! Hãy đón nhận Lời Ngài, là lời soi sáng và an ủi!” (Bài giảng ngày 18 tháng 5 năm 2025). Chúng ta hãy để Ngài nói Lời Ngài với chúng ta hôm nay. Lời Ngài luôn yêu thương và biến đổi: “Chỉ cần nói một lời thôi,” như viên đội trưởng La Mã đã nói. Chỉ một lời thôi! Ngài đã có lời nhắn nhủ với Lêvi tại bàn ăn ấy; một lời nhắn nhủ với Dakêu trên cây sung; một lời nhắn nhủ với Phêrô, Giacôbê và Gioan bên bờ biển Galilê; một lời nhắn nhủ với Maria Mađalena bên ngoài ngôi mộ… Ngài cũng có lời nhắn nhủ với chúng ta. Hãy để Ngài nói với tâm hồn chúng ta và hãy ở lại, sống trong Lời Ngài.
- Chúng ta hãy lắng nghe lại lời của Đức Giáo Hoàng Lêô XIV: “Ngày nay, rất thường xuyên, chúng ta đánh mất khả năng lắng nghe – thực sự lắng nghe. Chúng ta quên lắng nghe trái tim mình, và chính trong trái tim chúng ta mà Thiên Chúa nói với chúng ta, nơi Thiên Chúa kêu gọi và mời gọi chúng ta biết Ngài rõ hơn và sống trong tình yêu của Ngài. Xin Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Thiên Chúa và là cung lòng mà nơi ấy Ngôi Lời Thiên Chúa đã nhập thể, dạy chúng ta nghệ thuật lắng nghe, tăng sức cho chúng ta trong sự vâng phục Lời Ngài, và hướng dẫn chúng ta tôn vinh Chúa (x. Lc 1,46).” (ĐGH Lêô XIV, Bài phát biểu ngày 5 tháng 7 năm 2025 và ngày 17 tháng 11 năm 2025).
Cầu Nguyện Cá Nhân
Vào thời điểm này, các tín hữu có thể được phát câu trích dẫn Kinh Thánh từ Cl 3,16 (“Lời của Đức Kitô cư ngụ giữa anh em”) được in trên các tấm thẻ để hỗ trợ việc cầu nguyện cá nhân. Sự im lặng có thể được đi kèm với âm nhạc phù hợp.
Thinh lặng cầu nguyện
Bài thánh ca phù hợp
Lời cầu nguyện cộng đoàn
X/ Chúa là Đấng được các mục đồng và đạo sĩ chiêm ngưỡng tại Bếtlehem…
Đ/ Xin cho con khám phá ra Chúa trong cuộc đời con, Chúa ơi. (x. Mt 2,11)
X/ Chúa là Đấng đã tỏ vinh quang Chúa trên núi Tabor…
Đ/ Xin cho con được hưởng niềm vui mỗi ngày, Chúa ơi. (x. Mt 17,1tt)
X/ Chúa là Đấng đã gọi các môn đệ đến bờ hồ…
Đ/ Xin cho con cũng được nghe tiếng Chúa gọi, Chúa ơi. (x. Mt 4,18-22)
X/ Chúa là Đấng đã thấy sự quảng đại của Dakêu
Đ/ Xin cho con dâng lên Chúa những nỗ lực của con, Chúa ơi. (x. Lc 19,1 tt)
X/ Chúa là Đấng đã chạm vào người điếc để cho họ thấy sự gần gũi của Chúa…
Đ/ Xin cho con đón nhận Lời Chúa (x. Mc 7,33).
X/ Chúa đã thay đổi toàn bộ viễn cảnh cuộc đời của Matthêu…
Đ/ Xin lấp đầy cuộc sống của con với ý nghĩa, Chúa ơi. (x. Mt 9,9-13)
X/ Chúa đã quay về phía Ladarô và khiến anh ấy sống lại…
Đ/ Xin khích lệ lòng nhiệt thành và ước muốn nên thánh của con, Chúa ơi. (x. Ga 11,1tt)
X/ Chúa đã giải thích Kinh thánh cho các môn đệ của Chúa trên đường đi, biến nỗi buồn của họ thành niềm vui…
Đ/ Xin thắp lên trong chúng con tình yêu đối với Lời Chúa và sự chắc chắn về sự hiện diện của Chúa (x. Lc 24,13-35)
Bài thánh ca phù hợp
Kinh Lạy Cha
CT./ Chúng con tạ ơn Chúa vì Chúa luôn ở gần chúng con, đặc biệt là trong Bí tích Thánh Thể và trong Lời Chúa. Mọi lúc, chúng con muốn hướng về Chúa, Lời của Sự sống Vĩnh cửu, để chào đón Chúa bằng đức tin và sự đơn sơ, để chia sẻ Chúa với những người khác bằng sự nhiệt thành, để sống Lời Chúa trong cuộc sống hằng ngày và để rao giảng Chúa bằng lòng can đảm. Với sự tin tưởng của những người con thảo và bằng chính lời của Chúa, chúng con dám thưa lên rằng: Lạy Cha chúng con…
Phép lành
Sau khi chầu Thánh Thể, linh mục hoặc phó tế tiến đến bàn thờ; hát Tantum ergo hoặc một bài thánh ca thích hợp khác. Trong khi đó, quỳ gối, linh mục xông hương Mình Thánh Chúa. Sau đó, linh mục đứng dậy và nói:
Chúng ta hãy cầu nguyện.
Lạy Chúa Giêsu Kitô,
Đấng trong bí tích Thánh Thể kỳ diệu,
đã để lại cho chúng con ký ức về Lễ Vượt Qua của Ngài,
xin giúp chúng con tôn thờ với đức tin sống động
mầu nhiệm thánh của Mình và Máu Chúa,
để chúng con luôn cảm thấy trong chính mình những lợi ích của sự cứu chuộc.
Chúa là Đấng hằng sống và hiển trị đến muôn đời.
Đ./ Amen.
Sau khi đọc lời cầu nguyện, linh mục hoặc phó tế đội khăn che mặt màu trắng, cầm lấy Hào Quang – Mặt Nhật Mình Thánh Chúa và thinh lặng ban phép lành theo hình dấu thánh giá trên mọi người.
Lời ngợi khen Thiên Chúa
Nếu thấy phù hợp, theo phong tục địa phương, Lời ngợi khen Thiên Chúa có thể được đọc sau phép lành Thánh Thể:
Chúc tụng Thiên Chúa.
Chúc tụng Danh Thánh Người.
Chúc tụng Chúa Giêsu Kitô, Thiên Chúa thật và người thật.
Chúc tụng danh Chúa Giêsu.
Chúc tụng Trái Tim Cực Thánh của Người.
Chúc tụng Máu Cực Thánh Châu Báu của Người.
Chúc tụng Chúa Giêsu trong Bí tích Cực Thánh trên Bàn thờ.
Chúc tụng Chúa Thánh Thần, Đấng Bảo trợ.
Chúc tụng Mẹ Thiên Chúa vĩ đại, Đức Maria rất thánh.
Chúc tụng sự Thụ thai thánh thiện và Vô Nhiễm của Người.
Chúc tụng sự Hồn Xác Lên Trời vinh quang của Người.
Chúc tụng danh Đức Maria, Trinh nữ và Từ Mẫu.
Chúc tụng Thánh Giuse, người phối ngẫu trong sạch nhất của Người.
Chúc tụng Thiên Chúa trong các thiên thần và các Thánh của Người.
Đặt lại Mình Thánh vào nhà tạm
Khi việc ban phép lành kết thúc, linh mục hoặc phó tế đã ban phép lành, hoặc một linh mục hoặc phó tế khác, đặt Mình Thánh trở lại nhà tạm và quỳ gối.
MẪU CHUNG CHO CỬ HÀNH THÁNH THỂ (THÁNH LỄ)
Dẫu rằng một số gợi ý phụng vụ cho việc cử hành Thánh Lễ được đề xuất, và theo quyết định của giám mục địa phương và cha xứ, các cử chỉ khác có thể được đưa vào để nhấn mạnh tầm quan trọng của Lời Chúa trong cộng đoàn cử hành – theo các hướng dẫn phụng vụ hiện hành liên quan đến việc cử hành Thánh Thể.
Có thể trang trí bục giảng và đặt nến Phục sinh thắp sáng bên cạnh. Bên cạnh bàn thờ, hoặc bục giảng, hoặc ở một nơi được chuẩn bị đặc biệt khác (ví dụ như nhà nguyện), hãy chuẩn bị một nơi mà toàn thể cộng đoàn có thể nhìn thấy, được nâng cao và trang trí, nơi có thể đặt bản văn thánh. Trên một chiếc bàn khác, sắp xếp các cuốn Kinh thánh sẽ được trao cho các đại diện khác nhau của cộng đoàn giáo xứ.
Cần hiểu rằng, trong Thánh lễ, bàn thờ Lời Chúa và Mình Thánh Chúa Kitô được chuẩn bị. Bục giảng được kết nối với bàn thờ theo nghĩa là Lời được công bố từ bục giảng trở thành “thịt” trên bàn thờ. Người ta có thể nói một cách chính xác về “hai bàn thờ”: bàn thờ Lời Chúa và bàn thờ Thánh Thể.
Thánh lễ bắt đầu như thường lệ – nếu có thể, với đoàn rước long trọng với lư hương, thuyền hương, thánh giá và nến, và mang Sách Tin Mừng theo phong tục phụng vụ của Giáo hội Rôma. Phó tế (khi không có phó tế, linh mục có thể thực hiện cùng một dấu hiệu) rước Sách Tin Mừng, giơ Sách lên cao một chút, nếu có thể cũng kèm theo hai ngọn nến thắp sáng. Khi đến cung thánh, Sách Tin Mừng được đặt trên bàn thờ ở giữa.
Được đặt trên bàn thờ mang lại cho Sách Tin Mừng một vinh dự đặc biệt. Vì bàn thờ chính là Chúa Kitô, nên chỉ có Bí tích Thánh Thể và Sách Tin Mừng mới được hưởng đặc ân được đặt trên đó. Vị trí này tương đương với một sự tôn vương và tương đương với việc đặt Mình Thánh Chúa. Cử chỉ này, dành riêng cho bản văn thánh, nhằm thể hiện thái độ bên trong của tín hữu: Lời Chúa đến và chiếm vị trí trung tâm trong cộng đoàn phụng vụ.
Sau lời chào hỏi ban đầu, hành động sám hối được mở đầu bằng những lời này hoặc những lời tương tự:
CT./ Hôm nay, Giáo Hội đang cử hành Chúa Nhật Lời Chúa. Đây là một Chúa Nhật “dành riêng cho việc cử hành, học hỏi và truyền bá Lời Chúa” (Aperuit Illis, 3). Chúng ta hãy mở rộng tâm trí và trái tim để chào đón Lời Chúa, là “ngọn đèn soi cho [chúng ta] bước, là ánh sáng chỉ đường [chúng ta] đi” (x. Tv 118,105). Thiên Chúa, qua Lời của Người, mong muốn mặc khải chính Người và ngự trong con người chúng ta. Để chúng ta có thể chào đón sự hiện diện của Người trong buổi lễ này, chúng ta hãy nhìn nhận rằng chúng ta là những tội nhân và tin tưởng kêu cầu lòng thương xót của Thiên Chúa.
Hành vi thống hối
Tiếp theo là thực hành ăn năn, có thể như sau:
CT./ Lạy Chúa, Chúa là Ngôi Lời Thiên Chúa đã thành xác phàm, Xin Chúa thương xót chúng con
CĐ./ Xin Chúa thương xót chúng con
CT./ Lạy Chúa Kitô, Chúa phục hồi thị lực cho người mù bằng quyền năng của lời Chúa, Xin Chúa Kitô thương xót chúng con
CĐ./ Xin Chúa Kitô thương xót chúng con
CT./ Lạy Chúa, Chúa giải thoát cuộc đời chúng con khỏi tội lỗi, Xin Chúa thương xót chúng con
CĐ./ Xin Chúa thương xót chúng con
CT./ Xin Thiên Chúa toàn năng thương xót chúng con, tha thứ tội lỗi chúng con và đưa chúng con đến sự sống đời đời.
CĐ./ Amen.
Kinh Vinh danh được hát lên và sau đó Phụng vụ Lời Chúa bắt đầu như thường lệ.
PHỤNG VỤ LỜI CHÚA
Vì việc công bố Lời Chúa có giá trị của một biến cố cứu độ trong đó lịch sử cứu độ được hiện diện, nên cần hết sức cẩn thận khi công bố Lời Chúa. Đó không chỉ là việc đọc bản văn, mà đúng hơn là công bố sự hiện diện; chính Thiên Chúa làm cho công trình cứu độ của Người được biết đến. Do đó, người đọc là người trung gian chính của Lời Chúa, người phải giúp cộng đoàn phụng vụ tiếp nhận sứ điệp của mình và bảo vệ sứ điệp đó để chuyển tải sứ điệp đó thành cuộc sống.
Sách Bài Đọc là sách phụng vụ thu thập tất cả Lời Chúa được công bố trong các Cử Hành Thánh Thể. Do đó, Sách Bài Đọc phải trang nghiêm, được trang trí và đẹp đẽ, có khả năng gợi lên cảm giác Chúa đang nói với dân Người. Vì lý do này, các phương tiện mục vụ thay thế, chẳng hạn như “tờ rơi”, không phù hợp để công bố Lời Chúa; chúng chỉ nên dành cho các tín hữu để chuẩn bị cá nhân và suy ngẫm về các bài đọc. Bản thân sách phụng vụ phải giống như sự hiển linh về vẻ đẹp của Chúa giữa dân Người.
Đối với việc công bố Tin Mừng, Sách Tin Mừng được mang từ bàn thờ đến bục giảng trong đoàn rước, nơi sách được xông hương. Trong “Lời Tuyên Xưng Tin Mừng”, người mang hương đến chỗ ngồi, để truyền hương; sau đó, người đó sẽ đi, cùng với phó tế hoặc chủ tịch, đến bục giảng để xông hương và để công bố. Sẽ rất tốt nếu công bố lời chào và lời công bố ban đầu, “Bài trích từ Tin Mừng thánh…” (và bài cuối cùng xướng, “Đó là Tin Mừng của Chúa”) bằng bài hát để nhấn mạnh tầm quan trọng của những gì đang được đọc. Nếu buổi lễ do giám mục chủ trì, thì vào cuối lời công bố, linh mục hoặc phó tế sẽ mang Sách Tin Mừng để giám mục hôn. Thật tốt khi vào dịp này, người chủ trì cũng ban phép lành cho mọi người.
“Khi Thánh Kinh được đọc trong Giáo Hội, chính Thiên Chúa nói với dân Người, và Chúa Kitô, hiện diện trong chính lời của Người, công bố Tin Mừng” (Hướng Dẫn Tổng Quát Sách Lễ Rôma, số 29). Khi linh mục hoặc phó tế cầm Sách Tin Mừng từ bàn thờ, điều đó có nghĩa là những lời sau đây được đọc không phải là của họ, mà là của Chúa Giêsu, Chúa của lịch sử và của Giáo Hội. Việc công bố Tin Mừng phải được chú ý tối đa; vì lý do này, nên xông hương trước khi công bố.
TÔN VƯƠNG LỜI CHÚA
Cuối phần đọc Tin Mừng, vị linh mục hôn bản văn Tin Mừng và long trọng rước sách đến ngai sách, mở ra sách ra và xông hương. Ngai sách có thể trang trí nến, hoa hoặc chậu cây.
Một người dẫn lễ sẽ giải thích ý nghĩa cử chỉ này bằng những lời sau hoặc những lời tương tự:
Quyển sách chứa đựng Lời Chúa được rước long trọng và đặt trên ngai sách một cách trang trọng. Đây là một cử chỉ tượng trưng. Qua cử chỉ này, chúng ta không chỉ giơ Kinh Thánh cao giữa cộng đoàn phụng vụ mà còn thể hiện sự sẵn lòng đặt Lời Chúa lên hàng đầu trong cuộc sống của chúng ta. Nhờ đó, Lời Chúa trở thành ngọn hải đăng của cuộc sống, soi sáng các quyết định và truyền cảm hứng cho các hành động của chúng ta theo ý muốn của Chúa.
Trong các Công đồng Chung lớn, truyền thống đặt Sách Tin Mừng trên một ngai nhỏ đã nảy sinh, để nhấn mạnh đến tính ưu việt của Lời Chúa. Điều này cũng đã xảy ra tại Công đồng Vatican II.
BÀI GIẢNG
TRAO TẶNG SÁCH KINH THÁNH
Cuối bài giảng, Kinh thánh (hoặc một trong những sách của Kinh thánh như, ví dụ, một trong những sách Tin Mừng) có thể được trao cho tất cả những người có mặt (hoặc chỉ một số người). Sau một khoảnh khắc ngắn ngủi im lặng suy gẫm, vị chủ tế đọc lời giới thiệu:
CT./ Các con yêu dấu, tác giả Gioan nhắc nhở chúng ta, “Đây là sự sống đời đời rằng họ nhận biết Cha, Thiên Chúa duy nhất và chân thật, và Đấng Cha đã sai đến, là Đức Giêsu Kitô.” (Ga 17,3). Chúng ta cũng muốn biết Thiên Chúa đã mặc khải chính mình qua Lời của Người. Vì vậy, chúng ta muốn đón nhận Lời, cảm nhận tầm quan trọng của việc đọc hằng ngày, để sống ngày càng hiệp nhất hơn với Chúa Giêsu Kitô. Vì điều này, bây giờ chúng ta hãy dâng lời cầu nguyện lên Thiên Chúa.
Sau một khoảnh khắc ngắn ngủi cầu nguyện trong thinh lặng, người chủ tế dang rộng cánh tay, đọc:
CT./ Lạy Cha của ánh sáng,
con ngợi khen và chúc tụng Cha
Vì mọi dấu chỉ tình yêu của Cha.
Ngài đã làm cho những đứa con của Ngài được tái sinh
Bởi nước và Chúa Thánh Thần
Trong cung lòng của Mẹ Giáo Hội
Và giờ đây Ngài kêu gọi họ lắng nghe và công bố Lời cứu thoát.
Xin Chúa Giêsu Kitô là Lời của Ngài đã làm người,
Dẫn họ đến sự hiểu biết về mầu nhiệm
Điều bị che giấu khỏi những người thông thái và thông minh
Và được mặc khải cho những người bé nhỏ.
Xin ban ơn để họ có thể mở lòng mình
mà hiểu ý nghĩa của Thánh Kinh.
Xin cho họ trở thành những chứng nhân sống động của Tin Mừng,
Mà họ sẽ đọc từ những cuốn sách này.
Xin Đức Maria, Mẹ của sự khôn ngoan, cầu bầu cho họ,
Người đầu tiên đã đón nhận vào cung lòng mình
Ngôi Lời đã thành xác phàm.
Xin Chúa Thánh Thần ban cho mỗi người chúng con
Ơn để cộng tác trong sự đơn sơ và niềm vui
Để công bố Lời của Ngài, để vinh danh danh Ngài.
Nhờ Chúa Kitô, Chúa chúng con.
CĐ/ Amen.
Chủ tế đến bàn sắp xếp các bản văn sẽ được phát, cầm lấy và phân phát cho các tín hữu. Khi trao bản văn, ngài nói:
CT./ Hãy nhận lấy Thánh Kinh, đọc, công bố và làm chứng cho Lời Chúa với niềm vui.
Đáp:
CĐ./ Amen.
Sau khi việc phân phát các bản văn kết thúc, Thánh lễ diễn ra như thường lệ với Kinh Tin Kính và Lời nguyện tín hữu.
Việc trao Kinh Thánh cho các tín hữu trở thành một hành động giao phó, trong đó Lời Chúa tự trao vào tay con người, người từ nay có trách nhiệm tiếp nhận và truyền đạt nó. Để truyền đạt nó, trước tiên người ta phải tiếp nhận nó. Nếu không, người ta sẽ trở thành “một nhà thuyết giảng vô ích về lời Chúa bên ngoài, người không phải là người lắng nghe bên trong.” (Thánh Augustinô, Bài giảng 179,1).
LỜI NGUYỆN TÍN HỮU
Có thể sử dụng lời cầu nguyện sau đây của các tín hữu, tùy theo nhu cầu của cộng đồng mà điều chỉnh:
CT./ Anh chị em thân mến, những người tụ họp lại để cử hành các mầu nhiệm cứu chuộc, chúng ta cầu xin.
Lạy Chúa toàn năng, xin cho con đường nên thánh của chúng con được đổi mới qua Lời Chúa. Chúng ta hãy cùng nhau cầu nguyện và nói rằng:
Lạy Chúa, xin biến chúng con thành những người loan báo Lời Chúa!
- Cầu cho Đức Giáo hoàng, các giám mục và linh mục, để họ ngày càng yêu mến Lời Chúa hơn, và suy niệm sâu sắc về Lời Chúa, vui mừng chia sẻ Lời Chúa với những người được giao phó cho họ. Chúng ta cầu xin Chúa.
- Cầu cho những người đọc sách thánh và giáo lý viên sẽ nhận được tác vụ của họ hôm nay, để khi họ đào sâu sự hiểu biết của mình về Lời Chúa mỗi ngày, họ có thể được thành hình với Lời Chúa và truyền đạt Lời Chúa bằng chứng tá cuộc sống của họ. Chúng ta cầu xin Chúa.
- Cầu cho các bậc cha mẹ, để được Lời Chúa soi sáng và củng cố, họ có thể có sự khôn ngoan để hướng dẫn con cái mình, truyền đạt đức tin vào Chúa Kitô cho chúng. Chúng ta cầu xin Chúa.
- Cầu toàn thể cộng đoàn Kitô hữu đang lắng nghe Thiên Chúa tụ họp quanh Lời Người, để cộng đoàn này có thể phát triển trong sự hiệp nhất và làm chứng đích thực cho tình yêu của Thiên Chúa. Chúng ta cầu xin Chúa.
- Cầu cho Giáo hội, được kêu gọi hiệp nhất trong Chúa Kitô, để khi lắng nghe Thánh Kinh, Giáo hội có thể khám phá ra con đường dẫn đến sự hiệp nhất đích thực và ổn định. Chúng ta cầu xin Chúa.
- Cho mỗi người chúng ta biết mở lòng mình ra với Lời Chúa và cùng nhau xây dựng hòa bình mỗi ngày. Chúng ta cầu xin Chúa.
CT./ Lạy Cha nhân từ, xin lắng nghe những lời cầu nguyện này mà chúng con dâng lên Cha trong đức tin qua Con Cha, Ngôi Lời đã thành xác phàm, Đấng hằng sống và hiển trị đến muôn đời. Amen.
Thánh lễ tiếp tục như thường lệ.
PHÉP LÀNH TRỌNG THẾ
Chủ tế dang tay và nói:
CT./ Xin Thiên Chúa, Đấng đã mặc khải chân lý và lòng bác ái của Người nơi Chúa Kitô, làm cho anh chị em trở thành tông đồ của Tin Mừng và làm chứng nhân cho tình yêu của Người trên thế giới.
Đ/ Amen.
CT./ Xin Chúa Giêsu, Đấng đã hứa với Giáo Hội của Người sẽ hiện diện cho đến tận thế, hướng dẫn bước chân anh chị em và củng cố lời nói của anh chị em.
Đ/ Amen.
CT./ Xin Thánh Thần Chúa ngự trên anh chị em, để khi anh chị em bước đi trên các nẻo đường của thế giới, anh chị em có thể truyền giáo cho người nghèo và chữa lành những tâm hồn đau khổ.
Đ/ Amen.
Xin ban phép lành cho tất cả những người hiện diện và nói rằng:
CT./ Và cho tất cả những người hiện diện ở đây,
Xin phép lành của Thiên Chúa toàn năng, là Chúa Cha và Chúa Con,
+ và Chúa Thánh Thần ngự xuống trên anh em và ở lại với anh em luôn mãi.
Đ/ Amen.
Lm. Jos. Phạm Duy Thạch, SVD
(Lược dịch từ bản tiếng Anh:
Dicastery for Evangelization,
Seventh Sunday of the Word of God 25 January 2026
Liturgical and Pastoral handbook, The Word of Christ Dwells Among You, Cl 3,16)
