Một cuộc tranh luận nảy sinh giữa các môn đệ xem ai trong họ được coi là người lớn nhất. Đức Giêsu nói: “… ai lớn nhất trong anh em, thì phải nên như người nhỏ nhất, và kẻ làm đầu thì phải nên như người phục vụ… Thầy ở giữa anh em như một người phục vụ.” (Lc 22,24.26.27b).
Khi chào đón các ban lãnh đạo mới của tất cả các Tỉnh dòng/ Miền dòng/ Giáo điểm cho nhiệm kỳ ba năm 2026 – 2029, chúng tôi muốn nhắc lại một đặc điểm sâu sắc về sự lãnh đạo trong hội dòng chúng ta, đó là lãnh đạo phục vụ. Đức Giêsu là một vị lãnh đạo được gọi là Thầy. Dù không từ chối tước hiệu đó, Người đã cho thấy ý nghĩa thực sự của nó chính là sự phục vụ. Hiến pháp Dòng Ngôi Lời (#601) và Tổng Tu Nghị lần thứ 16 đã định nghĩa sự lãnh đạo của chúng ta là một sự dấn thân phục vụ. Điều này đòi hỏi một thái độ “liên đới, tôn trọng và yêu thương” (TTN 16 #51). Những nhà lãnh đạo hiệu quả trong Hội dòng đóng ba vai trò quan trọng: linh hoạt, phối hợp và quản trị… với tư cách là những nhà quản trị, họ hành động như “những đầy tớ trung tín và khôn ngoan” mà Chủ đã đặt lên trên gia đình để phục vụ cộng đoàn và chăm sóc tài sản của chúng ta (TTN 16 #52).
Đồng thời, Tổng Tu Nghị lần thứ 18 cũng nhấn mạnh khía cạnh khác của sự lãnh đạo, đó là tư cách thành viên có trách nhiệm. Được linh hứng từ Hiến pháp, chúng ta được mời gọi trở nên nâng đỡ, cảm thông và thấu hiểu hơn đối với những anh em ở vị trí lãnh đạo. Tư cách thành viên phục vụ là có sự đánh giá tích cực và lành mạnh về công việc của các anh em trong ban lãnh đạo. Những người ở vị trí lãnh đạo đón nhận và chấp nhận ý muốn của Thiên Chúa được biểu lộ qua cộng đoàn tu trì. Họ làm như vậy trong sự vâng phục yêu thương đối với Đấng đã yêu thương chúng ta trước (TTN 18 #36). Chúng ta được mời gọi đảm nhận vai trò lãnh đạo phục vụ theo tinh thần của Hiến pháp, và với tư cách là những thành viên phục vụ, chúng ta đồng trách nhiệm với các anh em trong ban lãnh đạo.
Trong lý thuyết quản trị, lãnh đạo phục vụ nghĩa là một phong cách mà nhà lãnh đạo tập trung vào sự phát triển và hạnh phúc của những người họ dẫn dắt; rằng thay vì các thành viên phục vụ nhà lãnh đạo, thì nhà lãnh đạo lại phục vụ các thành viên. Các từ khóa then chốt là dẫn dắt bằng gương sáng, khuyến khích, tôn trọng và trân trọng, lắng nghe và thấu cảm, cộng tác và tham gia đầy đủ.
Đối với ban lãnh đạo các Tỉnh dòng/ Miền dòng/ Giáo điểm của SVD, lãnh đạo phục vụ không chỉ đơn thuần là một phong cách lãnh đạo mà là một phần của linh đạo. Lãnh đạo phục vụ là lối sống và cách thức dẫn dắt sứ vụ của họ. Chúng tôi mời gọi tất cả các ban lãnh đạo Tỉnh dòng/ Miền dòng/ Giáo điểm mới hãy lấy cảm hứng từ Thánh Giuse, cha nuôi của Chúa Giêsu và là quan thầy của những người lao động, các gia đình và Hội Thánh Hoàn Vũ. Với tư cách là người đứng đầu gia đình Thánh Gia Nazareth, Thánh Giuse đã dẫn dắt gia đình qua những thời điểm khó khăn dựa trên sự tin thác vào Thiên Chúa, sự vâng phục ý Ngài và sự lãnh đạo khiêm tốn.
Tín thác vào Thiên Chúa và vâng phục ý Chúa. Cuộc đời Thánh Giuse đầy rẫy những bất định và bối rối lớn lao. Tuy nhiên, ngài đã vâng theo mệnh lệnh của Thiên Chúa để đón nhận Maria làm vợ. Ngài tin tưởng Thiên Chúa sẽ chuẩn bị nơi trú ngụ cho Thánh Gia vào thời điểm Chúa Giêsu giáng sinh. Ngài đã âm thầm dẫn dắt và giữ cho họ được an toàn trong cuộc hành trình nguy hiểm sang Ai Cập và đưa họ trở lại Nazareth. Qua tất cả những điều đó, ngài không dựa vào sự hiểu biết và sức mạnh của chính mình nhưng dựa vào sự hướng dẫn của Thiên Chúa.
Thánh Phaolô, nhà truyền giáo vĩ đại, đã học cách dần dần giải thoát mình khỏi những lợi ích và tham vọng cá nhân, và đặt Chúa Giêsu làm trung tâm đời sống. Cuối cùng, Ngài biết rằng mình không còn có thể dựa vào năng lực và thành tựu của chính mình nhưng dựa vào Chúa Kitô và tình yêu của Người dành cho mình. “Nhưng, những gì xưa kia tôi cho là có lợi, thì nay, vì Đức Kitô, tôi coi là thiệt thòi” (Pl 3,7).
Thực tế và bối cảnh thực hiện sứ vụ của Thiên Chúa trong thế giới thay đổi nhanh chóng này ngày càng trở nên khó khăn đối với các cấp lãnh đạo SVD. Những thách đố “Nội bộ” (Ad intra) và “Ngoại vụ” (Ad extra) thường dẫn đến những tình huống tiến thoái lưỡng nan và những quyết định khó khăn. Một nhà lãnh đạo có thể dễ dàng rơi vào lo âu khi đưa ra quyết định. Một số có thể rơi vào chủ nghĩa độc đoán và quá tự tin vào năng lực cũng như sức mạnh của mình. Theo gương Thánh Giuse, tất cả các cấp lãnh đạo SVD nên mang những lo âu của mình vào lời cầu nguyện, tìm kiếm sự khôn ngoan và hướng dẫn của Thiên Chúa.
Khiêm tốn và sức mạnh thầm lặng. Kinh Thánh không ghi lại một lời nói nào của Thánh Giuse, nhưng hành động của ngài đã nói lên tất cả. Ngài vâng lời Thiên Chúa không chút do dự. Ngài không tìm kiếm sự công nhận hay địa vị nhưng âm thầm chu toàn trách nhiệm Thiên Chúa giao phó.
Henry Nouwen, nhà văn viết về đời sống tâm linh nổi tiếng đã nói: “Điều gì khiến sự cám dỗ của quyền lực dường như không thể cưỡng lại được? Có lẽ vì quyền lực đưa ra một sự thay thế dễ dàng cho nhiệm vụ khó khăn của tình yêu. Dường như làm Chúa thì dễ hơn là yêu mến Chúa, kiểm soát con người thì dễ hơn là yêu thương con người, sở hữu sự sống thì dễ hơn là yêu quý sự sống. (Khi) Chúa Giêsu hỏi: ‘Con có yêu mến Thầy không’, chúng ta (có thể đáp lại bằng cách) hỏi: ‘Chúng con có thể ngồi bên hữu và bên tả Ngài trong vương quốc của Ngài không?’”
Trong thế giới ngày nay, nơi mà việc tự quảng bá và cạnh tranh thường chiếm vị trí trung tâm, sự khiêm tốn thầm lặng của Thánh Giuse là một lời nhắc nhở rằng lãnh đạo thực sự không nằm ở các thuộc tính xã hội hay danh dự, mà là ở sự trung tín với ơn gọi của mình. Cuộc đời ngài thách đố tất cả các nhà lãnh đạo SVD hãy đón nhận công việc của mình với tinh thần phục vụ thay vì tự tôn vinh bản thân. Lãnh đạo trong SVD đòi hỏi sự khiêm tốn. Những nhà lãnh đạo phục vụ hiệu quả không chỉ nói mà còn khiêm tốn lắng nghe các thành viên. Họ tạo cơ hội rộng mở để tất cả các thành viên được lắng nghe, và sau đó, lắng nghe cẩn thận những gì đang được nói và cả những gì có khả năng không được nói ra. Họ dành cho người khác sự chú tâm, quan tâm và thấu cảm trọn vẹn.
Nhờ lời chuyển cầu của Thánh Giuse, nguyện xin Chúa Kitô, là Ánh Sáng, giúp tất cả các ban lãnh đạo Tỉnh dòng/ Miền dòng/ Giáo điểm mới của chúng ta trở thành những người đầy tớ thực sự trung thành và khiêm tốn cho sứ vụ của Người trong thế giới bị thương tổn này.
Hội Đồng Tổng Quyền Dòng Ngôi Lời
______________________________________
*Dịch và hiệu đính của Lm. Giuse Đỗ Nguyên Vũ, SVD
Nguồn: Arnoldus Nota – March 2026, trang 1-2
