(The Mission and Integrity of Creation)
Arnoldus Nota – Tháng 10 năm 2025
Thông điệp từ Ban Lãnh Đạo Tổng Quyền dòng Ngôi Lời
Chúng ta đã trở lại với nhịp sống bình thường. Ngày 8 tháng 9 vừa qua, chúng ta đã kết thúc Năm Thánh Kỷ niệm. Vậy chúng ta mang theo được những cảm hứng và động lực nào cho sứ vụ của mình? Làm sao chúng ta có thể làm chứng cho Ánh Sáng như những môn đệ trung thành và sáng tạo giữa một thế giới bị tổn thương, đang rung chuyển bởi nhiều khủng hoảng — trong đó có cuộc khủng hoảng sinh thái ngày càng nghiêm trọng?
Một tuần trước ngày 8 tháng 9, tức là trước khi Năm Thánh kết thúc, Giáo Hội đã cử hành Ngày Thế Giới Cầu Nguyện cho việc Chăm sóc Thụ tạo. Lần đầu tiên, một thánh lễ chính thức được thiết lập cho dịp này. Ở nhiều Giáo Hội địa phương, ngày này cũng đánh dấu khởi đầu Mùa Sáng Tạo, được cử hành theo tinh thần đại kết từ ngày 1 tháng 9 đến ngày 4 tháng 10. Tại một số quốc gia, mùa này kéo dài đến Chúa Nhật của các Dân tộc Bản địa, được cử hành vào giữa tháng 10. Chính những dân tộc này đang ngày càng bị áp lực bởi tình trạng nóng lên toàn cầu và mô hình kinh tế thống trị — vốn tiêu thụ khối lượng tài nguyên khổng lồ và xâm nhập cả vào những vùng xa xôi nhất để khai thác. Những nơi trú ẩn sinh thái và bản địa cuối cùng của thế giới đang bị hy sinh nhân danh cái gọi là “tiến bộ” và “tăng trưởng kinh tế.”
Mối quan tâm này cũng đã được nêu lên tại Tổng Tu Nghị lần thứ 19, khi anh em cùng suy tư về sứ vụ của chúng ta trong một thế giới bị tổn thương. Tuyên ngôn của Tổng Tu Nghị đề cập đến những vết thương sinh thái và xác định nguyên nhân của chúng. Đoạn 11 viết: “Ngôi nhà chung của chúng ta đang chịu đau khổ vì bị khai thác và lãng quên do công nghiệp hóa và thương mại hóa, thường dẫn đến những thảm họa môi trường.” Ngoài ra, đoạn 70 nhấn mạnh rằng: “Sứ vụ của chúng ta là bảo đảm cho các nỗ lực bảo vệ môi trường luôn gắn liền với việc hỗ trợ những cộng đồng dễ bị tổn thương và bị gạt ra bên lề — đặc biệt là những người buộc phải di cư, tản cư nội địa, người tị nạn và các dân tộc bản địa — những người thường chịu ảnh hưởng nặng nề của sự suy thoái môi trường.”
Trong bối cảnh ấy, ta cần nhấn mạnh lại Hiến pháp số 507.4, được tu chỉnh trong Tổng Tu Nghị vừa qua: “Thụ tạo là dấu chỉ tình yêu của Thiên Chúa dành cho chúng ta. Việc chăm sóc thụ tạo không chỉ là một phần trong sứ vụ, mà còn là di sản của chúng ta. Thánh Arnold Janssen tin rằng thiên nhiên là đền thờ của Thiên Chúa, nơi Người đặt để chúng ta, nhằm qua đó, thiên nhiên loan báo cho ta biết sự hiện hữu của Người.”
Chăm sóc thụ tạo là một phần của sứ vụ và di sản chúng ta. Cam kết này khởi đi từ Đấng Sáng Lập và bén rễ trong chính Thiên Chúa Ba Ngôi — Đấng Sáng Tạo vũ trụ, Đấng luôn không ngừng chăm sóc công trình sáng tạo của mình. Nhà thần học Stephen Bevans cũng đã nhấn mạnh điều này trong bài thuyết trình tại Đại hội Quốc tế về Sứ vụ (International Conference on Mission, nhân dịp Năm Thánh của chúng ta, được tổ chức tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana, Rôma. Bấm xem trên YouTube). Việc chăm sóc thụ tạo được đặt nền tảng trong sứ vụ của Thiên Chúa, vốn cũng là sứ vụ của chúng ta: trong tình yêu phong nhiêu, Thiên Chúa không ngừng chăm sóc thụ tạo, và mời gọi chúng ta trở thành những cộng tác viên đầy cảm thông trong công trình ấy.
Đức Thánh Cha Phanxicô, trong thông điệp Laudato Si’, nhắc nhở rằng: mọi sự trong ngôi nhà chung của chúng ta — trái đất này — đều liên kết với nhau. Chúng ta liên kết với Thiên Chúa là Đấng Sáng Tạo, với nhân loại là anh chị em, và với mọi loài thụ tạo là những dấu chỉ của tình yêu vô biên Thiên Chúa. Việc nuôi dưỡng ý thức về mối tương quan và trách nhiệm đối với thụ tạo trong các cộng đoàn của chúng ta là điều thiết yếu cho sứ vụ. “Bằng cách cổ vũ tinh thần linh đạo sinh thái, chúng ta được khích lệ phát triển một cảm thức thiêng liêng sâu sắc hơn về thiên nhiên nơi các thành viên và cộng đoàn, đồng thời nuôi dưỡng lòng tôn trọng sâu xa đối với trái đất như ngôi nhà chung. Khi làm như vậy, chúng ta chữa lành những vết thương do hành vi thiếu trách nhiệm của mình gây ra.” (Tuyên ngôn Tổng Tu Nghị lần thứ 19, số 69)
Vậy những hành động thiếu trách nhiệm nào của chúng ta đã gây ra các vết thương sinh thái? Xuất phát từ lòng cảm thông sâu xa đối với muôn loài đang đau khổ — nhất là với những người nghèo, những người ít khả năng tự bảo vệ trước tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường — chúng ta được mời gọi nhìn nhận, hoán cải lối sống, và vận động chính sách nhằm cải thiện tình hình. Đây chính là trọng tâm của công lý sinh thái (eco-justice) và vận động sinh thái (eco-advocacy).
Tùy theo từng châu lục và hoàn cảnh sứ vụ, những nguyên nhân và trọng tâm hành động có thể khác nhau.
Ở các nước thuộc Nam Bán cầu, trọng tâm có thể là nông nghiệp bền vững, thu gom và phân loại rác, hoặc giảm thiểu chất thải. Cũng có thể là những biện pháp chống hoặc giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu, như trồng cây, chống xói mòn đất, hay gieo trồng các giống lúa và ngũ cốc thích nghi với khí hậu biến đổi. Dự án “150 giếng nước” nhân dịp kỷ niệm 150 năm thành lập Dòng cũng góp phần giúp các cộng đoàn chống lại nạn hạn hán. Ngoài ra, cần có tình liên đới và tiếng nói bảo vệ những cộng đồng có môi trường sống bị đe dọa bởi các dự án nông nghiệp công nghiệp hoặc khai thác mỏ.
Ở các nước công nghiệp giàu có, trọng tâm cần đặt vào việc giảm dấu chân sinh thái (ecological footprint) và cắt giảm khí thải nhà kính, nguyên nhân chính gây nóng lên toàn cầu. Làm sao chúng ta tạo ra năng lượng mình sử dụng? Chúng ta chọn phương tiện di chuyển nào? Chúng ta tiêu thụ loại thực phẩm nào? Đó là những câu hỏi các nhà truyền giáo Ngôi Lời tại Âu Châu và Bắc Mỹ phải tự vấn — để rồi hướng đến công nghệ trung hòa CO₂, ăn chay nhiều hơn, hạn chế di chuyển bằng máy bay, và ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng hoặc xe đạp. Đồng thời, các anh em SVD ở những nước giàu phải cảnh giác để việc phát triển công nghệ xanh không kéo theo khai thác tàn phá hơn nữa tại Nam Bán cầu, và việc chăn nuôi công nghiệp ở châu Âu không thúc đẩy nạn phá rừng tại Nam Mỹ nhằm trồng đậu nành làm thức ăn gia súc.
Vận động là điều rất cần thiết. Chúng ta được mời gọi hợp tác với các tổ chức phi chính phủ về môi trường và nhân quyền, cũng như với Tổ chức VIVAT International — cơ quan của các dòng tại Liên Hiệp Quốc. Một tương lai tốt đẹp hơn cho trái đất chỉ có thể được xây dựng cùng nhau. Cách hiểu của chúng ta về sứ vụ chính là: Thiên Chúa đã và đang hoạt động, cổ võ công lý, hòa bình và tính toàn vẹn của thụ tạo. Chắc chắn Ngài đang hoạt động qua các tổ chức xã hội dân sự, những người dấn thân cho công lý khí hậu, bảo vệ thiên nhiên và nhân quyền. Liệu chúng ta có mở mắt và mở lòng để đến với họ — sẵn sàng cùng cộng tác trong công cuộc vốn cũng là sứ vụ của Thiên Chúa?
Điều cấp thiết là chúng ta phải hiệp nhất với mọi người thiện chí trong cam kết vững chắc đối với “Mẹ Trái Đất”, Người đang kêu gào “vì những tổn thương chúng ta gây ra do việc sử dụng và lạm dụng thiếu trách nhiệm những của cải Thiên Chúa đã trao phó” (Laudato Si’, số 2).
__________________________________________________________
Lm. Giuse Đỗ Nguyên Vũ, SVD hiệu đính bản dịch
